Theosofische beginselen - deel 1.

De wijsheidstraditie: de derde factor in onze beschaving, de verbindingsschakel tussen religie (spiritualiteit en geloof) en wetenschap (verstand).
De zeven juwelen van wijsheid.
Auteur: Martin Euser. Revisie 2.0; Oktober 1996.

Heeft u zich wel eens afgevraagd waarom er toch zo'n grote kloof bestaat tussen wetenschap en religie? Denkt u dat deze kloof onoverbrugbaar is of niet?
Vanuit mijn psychologische en natuurkundige achtergrond zie ik duidelijk de kunstmatige grenzen waarbinnen de diverse wetenschappelijke disciplines werken. Ik ga daar in dit artikel verder op in. Wat religies en religieuze instituties betreft: de meeste, zo niet alle, zijn er niet in geslaagd om een duidelijke, samenhangende levensfilosofie te ontwikkelen, zeker niet voor het huidige tijdperk. Noch religie, noch wetenschap (als instituties) weten raad met de klemmende ethische vraagstukken die samenhangen met de voortschrijdende technische ontwikkelingen, zoals medische technologie, genmanipulatie, etc.

Terugkomend op de kloof tussen wetenschap en religie, kunnen we vaststellen dat vanuit de diverse disciplines, zoals de biologie, een geheel ander beeld van mens en natuur bestaat dan vanuit bijvoorbeeld het Christelijk geloof. De eerste gaat uit van een geleidelijke evolutie van de mens over een lange periode, de laatste van een door God geschapen mens. De mens is in deze visie begiftigd met een ziel en een geest. In de hoofdstroming in de biologie spreekt men niet over een ziel, maar onderkent men wel bewustzijn, dat echter volgens de huidige opvatting een gevolg is van processen in de hersenen. Een hoger, zelfstandig, deel in de mens wordt niet onderkend in de biologie.
In het algemeen kan men twee visies tegenover elkaar stellen: de ene, uitgaand van een materialistische visie (bewustzijn komt voort uit de materie), de andere een spirituele visie (bewustzijn gaat vooraf aan de manifestatie, vooraf aan de belichaming ). Men zou kunnen zeggen dat wetenschap de oorzaken (Grieks: noumena) achter de manifestatie (fenomenen) niet kent (uitgaande van het spirituele standpunt).

Hoe men het ook bekijkt, wetenschappers werken met theoretische modellen waarvoor ze bevestiging zoeken (wat op zich al een logische onmogelijkheid is - weerleggen kan wel (éen tegenvoorbeeld is in principe al voldoende) - zie het werk van Carl Popper, een groot wetenschapsfilosoof) en daartegenover zijn er gelovigen die de inhoud van de heilige geschriften, zoals de bijbel, letterlijk nemen. Deze laatsten gaan natuurlijk voorbij aan een aantal wetenschappelijke feiten, zoals de ouderdom van de aarde die zeker meer dan 6000 jaar bedraagt (6000 jaar is een ouderdom die een letterlijke interpretatie van de bijbel ongeveer oplevert).
Het zal duidelijk zijn dat voor wie nadenkt deze letterlijke interpretatie volkomen onjuist is. We gaan nog even verder vergelijken: het huidige materialistische wereldbeeld houdt in dat er na de dood niets meer is. Het lichaam is dood en daarmee de mens. Religies daarentegen stellen in het algemeen dat er een voortbestaan na de dood is. Dit is éen van de meest wezenlijke verschillen in de twee fundamentele uitgangspunten (materialistisch versus spiritueel). We komen hiermee op de kern van de zaak: er is éen (diepere) werkelijkheid en we kunnen niet op twee gedachten tegelijk blijven hinken. Of het materialistisch uitgangspunt is onjuist óf het spiritueel uitgangspunt.

Nu bestaat er in onze Westerse cultuur (en evenzeer in de Oosterse cultuur) een traditie, wijsheidstraditie genaamd, een oeroude filosofie, die nog steeds betrekkelijk onbekend is. Deze traditie, die uit Egypte stamt (en ook wortels in het oude India heeft), heeft onder diverse namen en vormen bestaan: de Mysterie-scholen in Griekenland, het Platonisme, Pythagorisme, Neo-Platonisme, Neo-Pythagorisme, Gnosticisme, Hermeticisme, Kabbalah, Alchemie, de Middeleeuwse Rozenkruizers en vuurfilosofen, enz, enz.

In modernere tijden kennen we de Theosofie en moderne vormen van Gnosis (zie ook de internet links aan het einde van dit artikel). Theosofie is door Helena Petrovna Blavatsky naar het westen gebracht (naar haar eigen zeggen onder leiding van de Meesters van Wijsheid). In dit artikel ga ik verder in op een aantal kernleringen van de Theosofie.
Volgens Blavatsky berust deze levensfilosofie op de visies en visioenen van duizenden zieners en profeten, die onderling hun visies vergeleken hebben. Zij zegt ook dat men deze filosofie niet zomaar moet aannemen maar kritisch onderzoeken en alleen datgene ervan aannemen wat men als waar ervaart.
In het tweede deel van dit artikel (en in mijn artikel over de dood) geef ik enige aanwijzingen en hulpmiddelen om de Theosofische leringen te onderzoeken. Theosofie is een praktische levensfilosofie, hetgeen waarschijnlijk pas duidelijk wordt wanneer men de principes toepast in het dagelijks leven.
De kloof tussen wetenschappelijke en religieuze ideeën is niet altijd zo groot geweest als nu. Als reactie op een dogmatisch Christendom hebben wetenschappers alles wat naar mystiek en natuurfilosofie riekt afgezworen. Toch is er heden ten dage een kentering zichtbaar, hetgeen duidelijk wordt wanneer men het werk van bijv. David Bohm, Paul Davies en anderen bestudeert. Al eerder heeft Sir James Jeans, een beroemd astronoom vóor de Tweede wereldoorlog, de gedachten uitgesproken dat het universum wel eens uit 'denkstof' zou kunnen bestaan. Zijn vakgenoten dachten natuurlijk dat de man seniel aan het worden was..Toch was Jeans misschien wel dichter bij de waarheid dan zij dachten. De oude Veda's en Upanishads uit India bevatten ook een dergelijk beeld.
Een aardige noot in dat verband is het werk van Paul Feyerabend, een wetenschapsfilosoof. In zijn werk 'Beyond Method' (1975), toont hij aan dat wetenschappelijke modellen verdacht veel lijken op modellen zoals die in oude mythen voorkomen.
Plato zou waarschijnlijk zeggen dat een wetenschap die gebaseerd is op een materialistisch uitgangspunt nooit bij de werkelijkheid, de oorzaken achter de verschijnselen, kan komen omdat ze volledig afhankelijk is van wat de zintuigen (en apparatuur) registreren.
Hij zou tevens zeggen dat men beter zijn innerlijke zintuigen, begripsvermogen, etc. kan ontwikkelen zodat men diepere, meer innerlijke en oorzakelijke lagen kan ontdekken die in de natuur en mens werkzaam zijn.

De Theosofie sluit de kloof tussen wetenschap en religie doordat zij de kennis verschaft van de werkzame principes in de natuur. Principes die door wetenschappers en religieuzen (h)erkend zouden kunnen worden wanneer men tenminste het benodigde begripsvermogen zou willen ontwikkelen. In vele religies zijn sporen te vinden die duiden op de principes waar ik op doel.
Ook in de wetenschap zijn enige sporen te ontdekken die te maken hebben met de in het navolgende behandelde principes. Ik denk bijvoorbeeld aan de fundamentele ontdekking van de energie-aard van ons universum. Materie is verdichte energie. Deze kennis, die sinds Einstein gemeengoed is in de wetenschap, was allang bekend in de esoterische traditie. Blavatsky spreekt over deze fundamentele aard van het heelal in haar 'De geheime leer' [Een leer die niet geheim is, maar slechts verborgen voor de mens in zijn huidige staat van ontwikkeling].
Theosofie, ook wijsheidstraditie, wijsheid-religie, oeroude filosofie, esoterische wijsbegeerte, Gupta Vidya, etc., etc. genoemd, is de kern van alle grote religies en van filosofieën van enige betekenis (zoals die van Plato, Pythagoras om er enkele te noemen). In haar religieuze aspekt vertelt zij ons wat het doel van het leven is; in haar filosofische aspekt vertelt zij ons waarom de dingen zijn zoals ze zijn; in haar wetenschappelijke aspekt verstrekt zij ons informatie over hoe de natuur werkt.
Deze drie aspekten zijn alle onderling verbonden en zouden nooit gescheiden moeten worden omdat scheiding een verlies aan begrip impliceert. Scheiding van deze drie aspekten is ook oorzaak van het feit dat de wetenschap haar ethische basis verloren heeft, met grote gevolgen voor de samenleving. De wereld is opgezadeld met problemen waarvoor het geen oplossing weet (de mens als gevangene van technologie, medische vraagstukken, grootschalige vervuiling, etc.)
Kennis van esoterische wetenschap houdt een enorme verantwoordelijkheid in. Misbruik door zelfzuchtige geesten kan grote rampen veroorzaken. Dit is de reden waarom dit soort kennis niet in grote mate verstrekt wordt aan het menselijk ras door hen die verder gevorderd zijn op het pad van geestelijke ontplooiing. Helaas wordt soms gevaarlijke kennis voortijdig ontdekt door wetenschap (bijv. nucleaire energie, genentechnologie) waardoor de veiligheid van de mens en de natuur bedreigd wordt.
Welke kennis wordt er nu eigenlijk gegeven in en door de theosofische leringen?
Dit is het onderwerp van het volgende hoofdstuk:

De zeven juwelen van wijsheid

De Theosofie geeft de hoofdlijnen van een aantal universele principes.
De werkzaamheid van deze principes kan herkend worden door iedereen met een open geest. Deze herkenning is mogelijk wanneer men zijn begripsvermogen ontwikkelt (door zich onbaatzuchtig in te zetten voor het welzijn van zijn medemensen gecombineerd met studie van de hermetische wijsheid in welke vorm dan ook)
Deze principes zijn terug te vinden in de literatuur van vele religies, speciaal in de meer mystieke afdelingen zoals Soefisme, Gnosis/Gnosticisme, Kabbalah, bepaalde delen van het Boeddhisme, Hindoeïsme, etc. Ook in oude mythen is het nodige aan wijsheid 'gecodeerd' in allegorische vorm.
De meest belangrijke principes worden verwoord in de 'zeven juwelen van wijsheid'.
Gezamenlijk verschaffen deze juwelen een subliem en praktisch systeem van ethiek, waaronder het idee van Universele verbondenheid van alle wezens waarover in het tweede deel van 'Theosofische beginselen' meer gezegd zal worden.
Deze juwelen kunnen gebruikt worden om een wetenschap op te bouwen die gebaseerd is op bewustzijn als een primaire factor in het leven. Een essentiële geesteshouding hierbij is om deze juwelen als werkhypothesen te zien die hun waarde kunnen bewijzen (en zullen bewijzen in het oordeel van de auteur) bij het verkrijgen van meer inzicht in de werkingen van de natuur.

Eerste juweel
Het eerste juweel betreft de hypothese van reincarnatie of wederbelichaming.
Theosofie is een stelsel van gedachten, leringen, dat uitgaat van een spiritueel gezichtspunt. Zij stelt dat bewustzijn vooraf gaat aan de vorm of manifestatie.
Bewustzijn belichaamt zich periodiek in daarvoor geschikte vormen (die daartoe gebouwd of geformeerd worden).Plato's Phaedo en Timaeus behandelen dit thema in zekere mate.
Deze leerstelling (of werkhypothese voor de wetenschappelijk ingestelde) is eigenlijk een speciaal geval van de ruimere leerstelling over cycli.
Alle natuurprocessen verlopen cyclisch (of spiraalsgewijze). Er zijn vele voorbeelden in de natuur waarvan we reeds weten dat ze cyclisch zijn. Enkele voorbeelden:

Dit laatste voorbeeld wordt uitgebreid behandeld (in het tweede deel van Theosofische beginselen) omdat het van speciaal belang is bij het verwerven van beheersing over het leven.
Deze voorbeelden lijken niets met elkaar te maken te hebben. Toch zijn de daarin werkzame processen analoog aan elkaar. Het Hermetische principe: 'Zo boven, zo beneden' is universeel werkzaam volgens de oude wijsheid.


Tweede juweel

Het tweede juweel omvat de oude leerstelling van karma (wet van oorzaak en gevolg) die het herstel van evenwicht na verstoringen behelst.
Deze wet (principe of gewoontepatroon in de natuur) houdt in dat iedere aktie een reaktie oproept die in overeenstemming is met deze aktie. Dit principe is werkzaam op alle gebieden, sferen, van leven: fysiek, psychologisch en spiritueel. In de Bijbel staat de uitspraak:
'wat een mens zaait, zal hij ook oogsten'
(Galaten, 6:7) wat precies hetzelfde idee is.
Karma is de universele wet van rechtvaardigheid, die zichtbaar is in zijn werkingen voor het geestesoog. Er is geen enkel andere logische, consistente, verklaring voor de grote verschillen tussen mensen en volkeren dan die van karma en de tweelingleer van reïncarnatie. De leer van karma is tevens de moeilijkst te begrijpen leer vanwege de eindeloze vertakkingen ervan in het leven. Er zijn vele soorten karma: niet alleen individueel, maar ook groepskarma, familiekarma, nationaal karma en wereldkarma.
[Een opmerking terzijde is nog op zijn plaats hier: de mens wordt in veel grotere mate beïnvloed door groepen waar hij of zij deel van uitmaakt dan hij/zij beseft.
Individueel verantwoordelijkheid is groter naarmate het besef van de consequenties van het eigen handelen groter is. De Zwitserse psychiater Carl Gustav Jung spreekt over het individuatieproces, een proces waarbij de zelfstandigheid van denken een voorname rol speelt en integratie van verschillende delen van het menselijk wezen. In het tweede deel van theosofische beginselen wordt in dit verband een analyse gegeven van de zeven denkaspekten in de mens.]
Diegenen die liever in blind toeval geloven moeten dat natuurlijk zelf weten, maar zij zijn niet in staat om fenomenen als telepathie, helderziendheid,etc.te verklaren. De natuur vertoont duidelijk tekenen van ordening, intelligentie, etc. zoals bijv. de ontwikkeling van een cel tot een organisme laat zien en eigenlijk is het gehele, vernuftige, ecosysteem een levende uitdrukking van het feit van orde en struktuur in de processen van de natuur.
De twee juwelen tezamen kunnen vele vraagstukken van het leven beantwoorden, alhoewel we ze niet van de overige juwelen moeten scheiden.

Derde juweel

Het derde juweel betreft de leerstelling van hiërarchieën (ook wel bekend als de leerstelling van de emanaties - zie lit. 7).
Dit werkzame principe in de natuur is niet zo erg bekend. Toch werd dit onderwezen in de akademies van Plato en Pythagoras. De natuur verschaft ons opvallende voorbeelden van hiërarchieën:
Deze voorbeelden zullen ongetwijfeld vragen oproepen. In het tweede deel van theosofische beginselen wordt dieper ingegaan op de betekenis van deze wezensdelen. Bij de oude volkeren waren ideeën als bovenstaand gemeengoed.
Op Hawaii bijv. is er de Huna-religie die een vergelijkbare indeling als bovenstaande kent. De oude Hindoes , Egyptenaren en Grieken kenden deze indelingen ook.
De samenleving toont ook hiërarchische structuren, vanaf regeringen op landsniveau tot kleinere organisaties en families. Vanwege het feit dat de wijsheidstraditie onbekend en onbemind is (een verouderd beeld van de wereld geniet de voorkeur bij zowel regeringen, ondernemingen als individuen) zien we dat regeringen hun bevolking niet kunnen helpen. Tegenwoordig is er gelukkig enig begrip en aandacht voor de natuurlijke plaats van spiritualiteit in ondernemen, hetgeen waarschijnlijk alleen maar belangrijker zal worden in de nabije toekomst. Er zijn zoveel fundamentele veranderingen nodig in houding, denkwijze, gedrag, etc. wil de mensheid een gezonde toekomst tegemoet gaan. De wijsheidstraditie is altijd beschikbaar voor hen die willen luisteren, observeren en nadenken.

Vierde juweel

Het vierde juweel betreft het principe van het unieke karakter van ieder wezen en klasse van wezens.
Het betreft een tamelijk abstrakt principe. Het idee erachter is dat ieder wezen, bewustzijn, zich kleedt in juist die vorm die in overeenstemming is met de ontwikkelde kwaliteiten van het zich wederbelichamende bewustzijn. Menselijk bewustzijn neemt een menselijke vorm (lichaam, etc.) aan; dierlijk bewustzijn reïncarneert in een dierlijk hulsel, enz. Nog specifieker: een paarden-bewustzijn wordt een paard, een roos-bewustzijn wordt een roos.
Het vraagstuk van erfelijkheid is hierbij ook aan de orde. De materialistische wetenschap vertelt ons dat de oorzaak voor een rozezaad dat zich tot een roos ontwikkelt gelegen is in de genen. Zeker, erfelijkheid bestaat, maar is volgens de oude wijsheid eerder een gevolg dan een oorzaak. We kunnen ons de volgende vraag stellen:
'Wat zijn de oorzaken of is de oorzaak van het feit van het bestaan van een bepaald genenpatroon?'
Deze vraag kan niet door de huidige wetenschap beantwoord worden. Ik wil niet beweren dat de theosofie een kant en klaar antwoord op deze vraag geeft, maar de lezer wijzen op het feit van de vele speculatieve theorieën die in de wetenschap bestaan. Een theorie moet natuurlijk nooit verward worden met feiten.
Vele, vele jaren van studie en onderzoek zijn nodig door vele mensen (vanuit het perspectief van de wijsheidstraditie en voorzien van de nodige intuïtie) wil er meer licht op de vele verbijsterende details van de processen van de natuur geworpen worden. Aan het eind van het artikel kom ik hier kort op terug.
Het zal duidelijk zijn dat het vierde juweel een ander gezichtspunt inhoudt ten aanzien van het vraagstuk van erfelijkheid: erfelijkheid is niet de oorzaak van ons karakter, maar juist het gevolg van ons karakter dat we gedurende ontelbare incarnaties opgebouwd hebben en erfelijkheid manifesteert zich het duidelijkste in lichamelijk opzicht.


Vijfde juweel

Het vijfde juweel van wijsheid betreft het principe van voortschrijdende evolutie.
De eerste opmerking die hier gemaakt moet worden is dat de opvatting over evolutie van Darwin en zijn volgelingen waarin transformatie van vormen en overleven van de geschiktste een bestanddeel vormen niet de theosofische is.
Weliswaar erkent theosofie dat overleven van de geschiktste een (secundair) proces is in de natuur, maar theosofie stelt dat bewustzijn de primaire factor is in evolutie.
Evolutie betekent letterlijk e-volutie, het ontwikkelen van zekere kwaliteiten van bewustzijn op een bepaald gebied van leven (voor de mens in zijn huidige staat van ontwikkeling is dit de aarde). Geen verschijnsel is mogelijk zonder een daarin werkzame, min of meer intelligente kracht. Neem de kracht weg en de vorm sterft ogenblikkelijk. Iedere vorm, verschijnsel (fenomeen), wordt ontwikkeld uit de wisselwerking van Geest-Materie (het universele leven) in een lange reeks van differentiaties. Het leven is gewikkeld in, wordt bevat door, materie.
In het cyclische proces dat involutie-evolutie heet wordt geest in de materie getrokken of gewikkeld en vervolgens weer uit-gewikkeld of geëvolueerd waarbij materie verfijnd (gespiritualiseerd) wordt. Er zijn dus twee gelijktijdige processen in de natuur die gezamenlijk involutie-evolutie genoemd kunnen worden!
De geestloze transformatie van vormen, zoals de Darwinisten die voor ogen hebben bestaat niet in de natuur. Het is een hersenschim, gebaseerd op een verkeerd begrip van de natuur.
Hoe zit het dan wel in elkaar? Volgens de wijsheidstraditie is er sprake van progressieve (voortschrijdende) evolutie in de natuur, waarbij er een geleidelijke ontwikkeling is van kwaliteiten van bewustzijn (vergelijk het vierde juweel)zoals we die kunnen waarnemen in de verschillende rijken der natuur:
planten vertonen een complexere organisatie dan mineralen, dieren (zeker zoogdieren) vertonen een complexere organisatie dan planten (denk bijv. aan de ontwikkeling van het zenuwstelsel en hersenen), mensen hebben het vermogen tot zelfbewustzijn en denken, iets dat bij dieren lijkt te ontbreken. Theosofie zegt dat bij dieren het vermogen tot denken in een latente conditie is. Natuurlijk hebben ze wel bewustzijn en vertonen ze emoties.
Het juweel over voortschrijdende evolutie stelt dat wezens in een natuurrijk hun bewustzijn ontwikkelen (hun karakter tot uitdrukking brengen en geleidelijk verder ontwikkelen) door ervaring op te doen in deze wereld. Ze reïncarneren in hetzelfde natuurrijk totdat ze de grens van alle mogelijke ervaringen in dat rijk bereikt hebben en hun karakter maximaal ontplooid is in dat rijk. Daarna incarneren deze wezens in het aangrenzende hogere natuurrijk (in het algemeen in een volgende cyclus van bewustzijnsontplooiing). In dit nieuwe natuurrijk kunnen zij hogere aspekten van bewustzijn tot ontwikkeling brengen.
Het vijfde juweel is duidelijk gerelateerd aan het derde juweel (hiërarchieën) en het eerste (reïncarnatie). In feite zijn alle juwelen onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Mensen kunnen nog vele aspekten van bewustzijn ontwikkelen. Om drie voorbeelden te geven: het onderscheidingsvermogen, het gebruik van het beeldend vermogen en het ontwikkelen en gebruik van de bovenpersoonlijke (spirituele)wil.
Dit is onze grote taak waardoor het bewustzijn van de verbondenheid van al het leven ontwikkeld en tot uitdrukking gebracht wordt.
In plaats van ons te laten regeren door allerlei impulsen en begeerten om dingen te hebben, status te verwerven, etc., kunnen we bovenstaande vermogens gebruiken om een krachtig beeld van broederschap, verwantschap, heelheid van leven, samenwerking en vrede te scheppen. Dit fascinerende onderwerp komt nader aan de orde in theosofische beginselen, deel 2. Het betreft een effectieve manier om de mentale atmosfeer (noösfeer) van deze planeet te veranderen.
Plato zegt: 'ideeën regeren de wereld' en hij heeft gelijk. Hoelang heeft de waanzin betreffende communisme en kapitalisme de wereld in zijn greep gehad om maar éen voorbeeld te geven (de lijst is eindeloos).
Natuurlijk moeten we ook de noodzakelijke handelingen verrichten om onze idealen te helpen verwezenlijken. Alle grote leraren der mensheid wijzen ons op de weg die ons uit de ellende helpt.
Dit wordt verder belicht in de volgende twee juwelen.

Zesde juweel

Het zesde juweel van wijsheid stelt dat dualiteit aan de basis van alle manifestatie ligt.
Krishna spreekt over de paren van tegenstelling in de Bhagavad Gita. Geest en materie zijn de twee polen van manifestatie. De wisselwerking tussen deze twee polen veroorzaakt alle vooruitgang en teruggang. Dit is een zeer diepzinnig onderwerp met vergaande filosofische implicaties.
We kunnen kiezen tussen zelfzuchtig handelen of onbaatzuchtige dienstverlening voor het welzijn van anderen. Zij die zelfzuchtig handelen beperkenhun bewustzijn tot een beperkt gebied van bestaan en ervaring. Zij die onbaatzuchtig werken voor het welzijn van het geheel breiden hun bewustzijn uit tot hogere, meer innerlijke, gebieden van bewustzijn. Dit zijn geleidelijke processen, uiteraard (hoewel enige versnelling mogelijk is door gerichte werkzaamheid!).
In het Boeddhisme is er een lering over het pad van mededogen. Zij die werken voor het welzijn van anderen en geen gevoelens van afgescheidenheid van anderen kennen (de grootste zonde in het Boeddhisme) betreden dit pad (niet voor zichzelf in de eerste plaats, maar om anderen beter te kunnen leren zichzelf te helpen). Zij weigeren zelfs de uiteindelijke bevrijding uit deze wereld (verzaken Nirvana) omdat zij dit niet wensen zolang als anderen nog lijden. Zij verlaten de arme mensheid niet , de grote wees, die zijn ouder [het Zelf] niet kent.
Dit is de meest verheven ethiek die ooit in de gehele geschiedenis van de mensheid onderwezen is!


Zevende juweel

Het zevende juweel gaat over het kennen van de bron, essentie, kern van al het leven.
Wat is de oorsprong van alle dingen? Hoe wordt de Ene Essentie het vele, het gedifferentieerde leven? Deze vragen zijn fundamenteel in de filosofie. Ze betreffen de bron van alle manifestaties. Is het mogelijk om de oorsprong van het leven te kennen?
Ja, antwoordt de theosofie. In het hart of de kern van ieder wezen is universeel leven werkzaam. 'Gij zijt Dat', zeggen de Upanishads (heilige geschriften van India).
Ieder menselijk wezen kan deze goddelijke vonk binnenin ontdekken door hogere aspekten van het bewustzijn te ontwikkelen. Dit zal resulteren in een realizatie van de verbondenheid van alle wezens. Deze realizatie kan 'verlichting' genoemd worden en is een stapsgewijs, geleidelijk proces (progressieve evolutie) . Door het pad van mededogen te gaan, niet voor zichzelf in de eerste plaats maar voor het geheel, zal men de kern of de essentie van alles ontdekken. Hoeveel incarnaties dit duurt is niet zo belangrijk. We moeten leren in het hier en nu te leven en te doen wat ons gezonde verstand ons ingeeft. Geleidelijk zal ons onderscheidingsvermogen scherper worden en zullen we beter gaan (in)zien waar het om gaat in het leven.

Enige overwegingen voor de wetenschappelijke toepassing van de zeven juwelen.
De belangrijkste doelstelling van dit artikel is gelegen in het verwijzen naar het bestaan van een samenhangende levensfilosofie die de grondslag voor ethisch gedrag vormt. Wie zou er zo dom zijn om zijn medemens te kwetsen wanneer hij of zij begrijpt dat hij/zij zichzelf daarmee schaadt? De wezenlijke verbondenheid van iedereen en alles is een centraal thema in deze filosofie.
Het tweede doel van dit essay is om een aanzet te geven voor verder onderzoek langs de lijnen van wat men het holistische paradigma kan noemen. Er zijn tegenwoordig steeds meer mensen geïnteresseerd in de ontwikkeling van wetenschap en filosofie in deze richting. Mogelijk vinden zij iets van hun gading in dit essay.
Spiritualiteit en wetenschap kunnen verbonden worden in dit nieuwe paradigma. Ik geloof niet dat er al een compleet systeem van deductieve methoden bestaat(volgens de principes van Plato - de inductieve methode van Aristoteles, Bacon, etc.moet ingebed worden in die van Plato om tot een beter begrip tekomen van mens,natuur en kosmos). Enige bouwstenen (principes) worden verschaft door de theosofie zoals ik zeer schetsmatig heb proberen aan te geven.
Een belangrijk principe kan gevonden worden in het Hermetisch axioma:
'Zo boven, zo beneden'.
De natuur werkt langs analogische lijnen.Macrocosmische processen zijn analoog aan microcosmische processen. Op deze manier, door toepassing van de meester-sleutel van de analogie, kunnen de zeven juwelen van wijsheid toegepast worden.
Éen invalshoek is de studie van oude mythen en sacrale literatuur.Volgens Blavatsky moeten er zeven interpretatieve sleutels toegepast worden op elk symbool en allegorie om deze volledig te kunnen begrijpen.
Voor zover ik ze heb kunnen achterhalen betreft het de volgende sleutels:
Van de eerste drie sleutels kunt u een klein voorproefje krijgen in het werk van Ralston Skinner, een geleerde vrijmetselaar. Zijn boek "Source of Measures" is opnieuw uitgegeven door Wizards Bookshelf, San Diego, USA.
In dit boek analyseert hij vele symbolen en personificaties uit de bijbel via gematria (Kabbalah). Ook is er een groot gedeelte over de pyramide van Gizeh (geometrische sleutel).
Blavatsky zelf heeft veel symbolen en figuren uit vele godsdiensten onderzocht en de verbanden en overeenkomsten laten zien in haar boeken ~Isis ontsluierd~ en de ~Geheime Leer~. Ook haar postuum uitgegeven Theosophical glossary is de moeite van het bestuderen waard.
Wat de psychologische sleutel betreft kan men denken aan de samengesteldheid van de menselijke natuur. Kennis van zichzelf is kennis van het universum omdat de natuur zich weerspiegelt in de mens.
In deel 2 van theosofische beginselen vindt u een inleiding tot esoterische psychologie.
Het ontraadselen van de oude symboliek in godsdiensten is een groots projekt dat niemand alleen kan volbrengen. Er zijn een aantal personen geweest die zich hiermee bezig hebben gehouden. In de internet-referenties vindt u een aantal van deze personen genoemd.
Een synthese van religie, wetenschap en filosofie in éen systeem is in principe mogelijk en theosofie geeft daar een brede schets van.
Wel is het noodzakelijk hiervoor dat wetenschap bewustzijn als een fundamentele factor, de stuwende kracht achter de manifestatie, opneemt in haar paradigma. Anders zal de wetenschap tekort schieten in haar meest wezenlijke taak: ons helpen begrijpen hoe de natuur werkelijk werkt en zodoende ons motiveren om een gezond leven te leiden, gebaseerd op feiten in de natuur en niet op hersenschimmen.
Theosofie kan een hulp zijn bij het formuleren van een nieuw paradigma voor de diverse wetenschappen!

Bibliografie (internet websites)

Opmerking: veel theosofisch materiaal is te bestellen via het theosofisch info- en boekencentrum in de Molenstraat 61 Den Haag. Tel. 070-3647796

1. Fundamentals of the esoteric philosophy, G. de Purucker.
(Originele versie van de grondslagen van de esoterische wijsbegeerte)
Dit bestand is in Adobe Acrobat 3.0 format. De Acrobat 3.0 reader op Adobe's site is nodig om dit bestand te kunnen lezen (of een geschikte Netscape plug-in op Netscape's site.
2. Man in evolution, G. de Purucker.
Nieuw paradigma betreffende evolutie
3. Meer online theosofische boeken
4. Katherine Tingley manuals over theosofie
Een serie over enige van de hoofdleringen van de theosofie.
5. Vitvan. Moderne formulering van de oude wijsheid. (Meer materiaal aldaar binnenkort)
Gnostieke interpretatie van de bijbel.
6a. Alvin Boyd Kuhn.
Theosofische schrijver die veel over het Christendom, etc. geschreven heeft.
6b. Gerald Massey.
Schrijver/onderzoeker die veel over het Christendom, Egypte, etc. geschreven heeft.
7. Alan Bain. The Keys to Kabbalah.